पुस्तक परिचय १४

ऐसी अक्षरे : महायुद्ध कोरोनाशी

दिवस १४ वा

     ' जे न देखे रवी, ते देखे कवी '  असं एकदा गुरुजी म्हणाले होते, ते आठवलं. आता यावर उदाहरण  आत्ता नाही सांगता येणार. का काय विचारताय ? नाही आठवत. हो पण यावरून लेखकाच्या शब्द वळवण्याविषयी म्हणा किंवा शब्दांचा हव्वा तस्सा वापर करण्याचे कौशल्य म्हणा, यावर आज मात्र बोलावं वाटलं. 

     ' जे भाषापंडिता न सुचे 

    तिथे कौशल्य दिसे लेखकाचे ' 

असं म्हणावंसं वाटलं, जेंव्हा, आमच्या वाचनात, ' प्रिया पहाटते आहे ', असे वाक्य आले.

     एक गंमतीची आठवण  सांगतो. अवघड अशा एका  कठीण प्रसंगातल्या या आठवणीला गंमत म्हणायचे की कसे, हे वाचकाने ठरवायचे. तर, मुद्द्याचं काय की शाळेची परीक्षा जवळ आली होती, पहाटे उठून अभ्यास करायचा हा नियम. उठलो होतो साधारण पहाटे चारला. आई, वडील, बहीण, भाऊ झोपलेले. हातात अभ्यासाचं पुस्तक धरलेलं आणि पुस्तकात कादंबरी!! तेवढ्यात धडधड धडधड असा आवाज होऊन हादरे बसू लागले. वडील ताडकन उठत म्हणाले, 'भूकंप sss' .. कसंबसं पुस्तक लपवलं. अडणाणीतल्या वयांत लपूनछपून वाचावी अशी कादंबरी शृंगारिकच असणार ना ! 

तर, अशी वाचनाची जोपासलेली आवड.

     अनेक लेखकांची पुस्तके वाचली. कथा, रहस्यकथा, कादंबऱ्या.. यांव न ट्यांव .. विविध लेखकांच्या विविध शैली, कल्पनाविलास, कथाभाग रंगविण्याच्या खुबी, भाषासौंदर्य इत्यादी इत्यादी ..

    परंतु, ' प्रिया पहाटते आहे ' असं वाक्य, या वाक्यात दडलेला कल्पनाविलास प्रथमच वाचण्यात आला. भूकंपाचा धक्का नाही म्हणता येणार या वाक्याला, पण धक्कादायक गोड गुदगुल्या जाणवल्या. कारण लेख शृंगारिक! वाचून दाखवू थोडासा ? ...

      '.....तिची सतेज कांती, तिचे काळेभोर डोळे, तिची छानदार उंची आणि त्यामुळे आलेला डौल,  तिचे जास्वंदी रंगाचे पातळ ओठ, तिचं लयदार चालणं, तिच्या केसांचं भुरभुरणं तुमचं मन नकळत खिळवून टाकतं.

     अशावेळी तुम्ही जर तुमच्यासमोर असलेल्या वेळकाढू भिडूला "काय कंडा पोरगी आहे" असं अपातत: म्हणालात तर नक्की समजावं की तुमच्या मनात त्या मुलीविषयी प्रेम नाही.मनात फक्त दडपला गेलेला उग्र शरीरविकार आहे. अशावेळी तुमचं हसणं, तुमच्या शरीराच्या हालचाली, तुमची दृष्टी कुणाही मुलीला आकर्षक प्रेमभरी वाटणार नाही, तिरस्करणीय वाटेल. तिच्याही मनात तुम्हांला त्या क्षणी पाहता प्रेम उद्भवणं अशक्य आहे.

       जर तुम्ही तिच्या तशा येण्यानं आतून हलून गेलात, तुमच्या खोल अंतर्यामात एक हळूच थरथर निर्माण झाली, जिवात एक भावमुग्ध कमळ उमलल्यासारखं वाटलं, चिवड्यासारख्या चटकदार गप्पांतून तुमचं लक्ष उडालं नि मंत्रमुग्ध झाल्यासारखं मन भारून गेलं; तर नक्की समजावं की उद्याच्या प्रियेची ती पहिली भेट आहे ...प्रिया पहाटते आहे.'  (साभार)

      वाचकमित्रांनो, स्पर्शकमळे या आनंद यादव या विख्यात साहित्यिकाच्या अठरा शृंगारिक लेखसंग्रहातले हे सुंदर लेख तुमचं मन प्रसन्न करतील, ही खात्री आहे. 

      मेहता पब्लिशिंग हाऊस, पुणे यांनी प्रकाशित केलेल्या या सुंदर पुस्तकाचे मुखपृष्ठसुद्धा सुंदर आहे. ग्रंथालयातून आणण्यापेक्षा पुस्तक विकत घेऊन पुनःपुन्हा वाचावे असे हे संग्राह्य पुस्तक आहे.

     लॉकडाऊन वाढला तर वाढू द्या हो. एकदाच काय तो त्या कोरोनाचा नि:पात होऊ द्या. 

     शुभेच्छा .. 

इंग्लिशमधे सांगू ? 

Best Wishes...

      

बेलवलकर गृहनिर्माण

 १० एप्रिल २०२०

पुस्तक परिचय १३

ऐसी अक्षरे : महायुद्ध कोरोनाशी

दिवस १३ वा

     " कुठून आणलास हा चिमटा ? "

     " मी विकत आणला आहे."

     " केवढ्याला ? "

     " तीन पैशांना."

     अमिनाने तर आक्रोशच केला. हा कसा पोरगा आहे.. दुपार होत आली. काही खाल्लं - पिलं नाही आणि हा चिमटा घेऊन आला ! 

      " एवढ्या जत्रेत तुला या चिमट्याशिवाय दुसरं काही दिसलं नाही का ? " ती रागावतच म्हणाली.

       हमीदचा तर चेहराच उतरला. अतिशय अपराधी भाव चेहऱ्यावर आणत तो म्हणाला, "तुझे हात तव्यावर भाजत होते ना .. म्हणून मी हा चिमटा आणलाय."

      आजीचा राग क्षणात विरघळला. एका वाक्यातच हमीदनं तिला जिंकलं होतं. आई-बापाविना एवढंसं पोर; पण किती समजदार, केवढा त्यागी ! खरं तर, इतरांना खेळणी घेताना पाहून आणि मिठाई खाताना पाहून या लहानग्याच्याही तोंडाला पाणी सुटलं असेल; पण किती संयम बाळगला पिलाने. तिथंही त्याला आपल्या म्हाताऱ्या दादीचीच आठवण झाली.' 

       प्रेमचंद यांच्या ' ईदगाह ' या कथेतला हा भाग वाचतांना डोळे आपोआप पाणावले.  आजुबाजूला इतक्या हवाहव्याश्या वाटणाऱ्या गोष्टी असतांनासुद्धा छोट्या हमीदला आपल्या आजीच्या हाताला बसणारे चटके दिसत होते. त्याच्या साऱ्या संवेदना आजीसाठी होत्या. तिला तिच्या त्रासातून मुक्त करण्यासाठी त्याचे डोळे सुरक्षा साधन शोधत होते. त्यापुढे त्याला त्याच्या इच्छा क:पदार्थ वाटत होत्या.

      सध्याच्या या लॉकडाऊनच्या काळात आपल्या प्रत्येकालाच या लहानग्याच्या अशाच समंजस संयमाची गरज आहे.

      मुन्शी प्रेमचंद, एकोणीस-विसाव्या शतकातले संवेदनशील लेखक. त्यांच्या मूळ हिंदी भाषेतील कथांचा 'प्रेमचंद यांच्या श्रेष्ठ कथा' हा संग्रह, डॉ.विशाल तायडे यांनी मराठीत अनुवादीत केलाय. 

      या संग्रहातील ही ईदगाह, नशा, दोन बैलांची कथा, अशा सर्वच बारा कथा वाचनीय आहेत.

      शाळेतल्या पाठ्यपुस्तकात मुन्शी प्रेमचंद यांच्या काही कथा अभ्यासाला होत्या. 'ऐसी अक्षरे' च्या मागील कांही अंकांमध्ये आम्ही प्रेमचंदांच्या कांही कथा आवर्जून घेतल्या होत्या.

      या संग्रहातील ' दोन बैलांची गोष्ट ' वाचकाला खूप कांही सांगून जाते. 

       वाचकमित्रांनो, गेले बारा दिवस कांही निवडक पुस्तके आम्ही तुम्हांला सुचवली आहेत. अजूनही कांही पुस्तके तुम्हांला सुचवायची आहेत. आपल्यातील प्रत्येकाला आपल्या कामाची  कितीही काळजी, गरज असली तरी, सध्या घरात बसूनच आपल्याला आपला संयम वाढवावा लागेल. आपल्या सर्वांच्याच संयमाने लवकरच मुक्त वातावरणात जाण्याचा योग जुळवून आणणं हे आपल्याच हाती आहे. 

   तोपर्यंत या वाचनछंदाला शरण जाऊ या... शुभेच्छा ..

बेलवलकर गृहनिर्माण

 ९ एप्रिल २०२०

पुस्तक परिचय १२

ऐसी अक्षरे : महायुद्ध कोरोनाशी

दिवस १२ वा

      शेरोशायरी म्हटलं की, आमच्यासमोर लगेच "अर्ज है ", "इर्शाद" असे शब्द उच्चारणारी मंडळी बसलेली दिसू लागतात. अशा मेहफिलमध्ये आमच्यासारखे कोणी 'अडाणी' बसले असतील तर त्या मेहेफिलीच्या  काही नियमांचे त्यांना पालन करावे लागते. म्हणजे असं की, कोणी मधेच उठून "वाहवा, वाहवा",  "क्या  बात है" असा प्रतिसाद देणारे दर्दी दिसले तर त्यांच्या सुरात आपलाही सूर मिसळून दाद द्यावी लागते. कारण एकतर शायरीतले बरेचसें शब्द डोक्यावरून गेलेले असले तरी आपल्याला काहीही समजत नाही हे दाखवायचे नसते. अर्थात एकही शेर कळलाच नाही असेही होत नाही. कारण एखादा निवेदक चटकन एखाद्या शायरचा किंवा गालीबचा शेर ऐकवतो, जो आपल्या पचनबुद्धीला सांभाळून घेतो. जसे की, 

' खता किस जबांसें करुं उनके न आनेकी ! मेरे दिलमेही जो रहते हैं! ' 

कारण या अनुभवातून आम्ही अनेकवेळा ! गेलेलो असतो. हसलात ना? स्वतःवर पण हसा ! 

आणि सरतेशेवटी निवेदक म्हणतो, 

' मेहेरबान होके बुला लो मुझे चाहो जिस वक़्त । मैं गया वक़्त नहीं की फिर आ न सकुँ ॥ ' 

हे कांही अगदीच न समजण्यासारखं नाही हं ! 

      आमची ही अडचण साधारण पस्तीस एक वर्षांपूर्वी एका मराठी शायरनं ओळखली होती. त्या काळात क्यासेट्सचा नवा फंडा आला होता. पुलं, वपु या दिग्गज व्यक्तींच्या क्यासेट्सनी रसिकांना मेजवान्याच द्यायला सुरुवात केली होती. त्यातच आणखी एक  मिश्किल नाव दाखल झालं होतं,

 *भाऊसाहेब* *पाटणकर*

"दोस्तहो मैफिल आपुली, रंगण्या जर का हवी 

आम्हां नको सौजन्य, तुमची जिंदादिली नुसती हवी 

ऐसे जरी नक्कीच, घेवू तुमच्या मुखाने ' वाहवा ' 

ती ही अशी, ज्या ' वाहवा ' ला, द्यावी आम्हीही ' वाहवा!!"

     मंडळी, 

      मराठीमध्ये अशी, 

' शेरोशायरी अमुच्या पचनी पडायला वेळ नाही लागला ...

सारंच इतकं कांही भावलं की, चार दोन शेर आम्हीही जुळवून ऐकवले समोरच्या आरशाला ...' 

हसू नका ...

     भाऊसाहेबांची निवेदनाची पद्धतसुद्धा इतकी सुंदर, की ऐकून, अगदी तस्संच शेर ऐकवण्याचं कसब त्या काळी मित्रांना ऐकवण्यासाठी अस्मादिकांनी अंगी बाणवलं होतं. असो.

      मैफिल हे भाऊसाहेब पाटणकर यांचं एक अगदी छोटेखानी, अवघ्या ६८ पानांचे पुस्तक आमच्या पुस्तकसंग्रहात एका जाडजूड पुस्तकात खुणेसाठी ठेवलेले होते. आज त्यातलेच काही शेर तुम्हांला वाचायला देतो.

' शृंगार ', ' लज्जा ', ' लावण्य ', ' नाजूकता ', ' जीवन ', ' विनोद ',  ' दार्शनिक ', ' इश्क ',  ' मृत्यू ', यावर मोठया सुरेख शब्दलालित्याने भाऊसाहेबांनी हे शेर लिहून ठेवले आहेत..

ऐका, (म्हणजे वाचा, आता हे लिहिता लिहिता आम्ही तोंडाने पुटपुटतोय, म्हणून ऐका म्हटलं)

' उन्मेष ज्यांच्या यौवनाचा, काहीच ना झाला कमी 

प्यायले जे खूप, ज्यांना वाटे परी झाली कमी

निर्मिली मी फक्त माझी, त्यांच्याचसाठी शायरी 

सांगतो इतरांस बाबा, वाचा सुखे 

' ज्ञानेश्वरी ' 

' हसतील ना कुसुमे जरी, ना जरी म्हणतील ' ये ' 

पाऊल ना टाकू तिथे, बाग ती अमुची नव्हे

भ्रमरापरी, सौंदर्यवेडे, आहो जरी ऐसे अम्ही 

इष्कातही नाही कुठे, भिक्षुकी केली अम्ही ' 

' टाकिसी हळुवार अपुली, नाजूक  इतुकी पाऊले 

टपकती हलकेच जैसी, पारिजाताची फुले 

नाजूकता जाणून आम्ही, आधीच होती बिछविली 

पायातळी केव्हाच तुझिया, विकल हृदये आपुली ' 

    रसिक वाचकांनो, हे तीन चार शेर वाचता वाचता कधी तुमच्या ओठांवर येतील याचा पत्ताही तुम्हांला लागणार नाही ! सर्वच शेर सुरेख आहेत. 

     लॉकडाऊन लवकरच संपून कोरोनाचा खात्मा होईल असा विश्वास व्यक्त करुन तुम्हांला तुमच्या सुदृढ आरोग्यासाठी शुभेच्छा देतो.

      "बाबा ऑफिसमधून लवक्कर घरी या" ही वाक्ये पुन्हा ऐकण्यासाठी आपण सारेच त्या दुष्ट कोरोनाला घराबाहेर रोखुनच त्याचा नि:पात करुयात.

बेलवलकर गृहनिर्माण

 ८ एप्रिल २०२०

पुस्तक परिचय ११

ऐसी अक्षरे: महायुद्ध कोरोनाशी

दिवस ११ वा

   ' पंतप्रधान श्रीमती इंदिरा गांधी या राजकीय रमीचा डाव खेळतात आणि त्या नेहमीच जिंकतात. पत्ते बरोबर नेमके कसे सरकवायचे, सिक्वेन्स अचूक कसा जुळवायचा यांत त्यांचा हातखंडा आहे.' 

    हे आम्ही सांगत नाही, जरा वाचा पुढे ..

    राजकारणात ज्यांना स्वारस्य आहे, त्यांची नजर या पहिल्याच वाक्यावर पडली की, पोटात लपलेले त्यांच्या आवडत्या विषयाचे अनेक कावळे कावकाव करु लागतील ! 

    ' महाराष्ट्रातील ४८ खासदारांपैकी चौदा खासदारांनी गेल्या पाच वर्षांत लोकसभेत एक शब्दही उच्चारला नाही.' 

   ' मुख्यमंत्री अंतुले यांनी विधानसभेत आपण पंतप्रधानांना राजीनामा सादर केल्याचे जाहीर करताच लागलीच दुसऱ्या दिवशी भराभरा विमाने पकडून मंत्री दिल्लीत येऊन थडकले, एका श्रीमंत आमदाराने कांही मंत्र्यांची विमानाची तिकिटे काढली होती, असे म्हणतात......' 

     महाराष्ट्र टाइम्सचे विशेष प्रतिनिधी म्हणून १९७८- ८९ या काळात ज्येष्ठ पत्रकार *श्री.अशोक जैन* दिल्लीत काम पाहात होते. त्या काळातले त्यांचे अनेक अनुभव त्यांनी  *राजधानीतून* या आपल्या पुस्तकात लिहिले आहेत. या पुस्तकाबद्दल ते लिहितात की, ' हे पुस्तक म्हणजे केवळ बहारदार किश्शांची पोतडी मानली जाऊ नये, तर त्यातून डोकावणाऱ्या इतिहासाचा अन्वयार्थ वाचकांनी लावल्यास त्यांना आपोआपच सुसंगती लागेल.' 

    ऐसी अक्षरेच्या वृत्तपत्रातील साहित्य विशेषांकासाठी आम्ही अशा साहित्याच्या शोधात असतांना हे पुस्तक हाती आलं होतं. हा विशेषांक तत्कालीन मुख्यमंत्री मा.देवेंद्रजी फडणवीस यांच्या शुभहस्ते प्रकाशित झाला होता.

    पुस्तक वाचतांना काही किश्शांना आधीच कंस टाकून ठेवले असल्याने, अगदी सगळेच नाही, तरी कांही किश्श्यातली नेमकी वाक्ये तुमच्याकडे पोहोचवतो. म्हणजे औत्सुक्यापोटी लॉकडाऊन उठताच पुस्तक घेण्यासाठी आपण नक्कीच पुस्तकालय किंवा ग्रंथालय गाठाल अशी तजवीजच या वाक्यांद्वारे आम्ही करुन ठेवत आहोत. 

     वाचा तर मग ...

     ' नेत्यांच्या दिल्लीच्या हवेत एक दांभिकपणाही भरलेला आहे. माजी पंतप्रधान पी.व्ही.नरसिंहराव यांच्या 'इनसायडर' (अंत:स्थ) या कादंबरीतील एक वाक्य मला फार आवडतं. ते म्हणजे - 'दिल्लीत चेहरे भेटतच नाहीत, भेटतात ते सारे मुखवटे.' 

      ' सुंदरा मनामधे भरली, 

      जरा नाही ठरली, 

      हवेलीत शिरली, 

      मोत्याचा भांग ....' 

   राजधानीतील मावळणकर सभागृहात खणखणीत आवाज घुमला. रामजोशींची ही अजरामर लावणी गात होते ' शाहीर ' वसंत साठे (म्हणजे केंद्रीय रसायन खात्याचे मंत्री). श्रोत्यांमध्ये खुद्द पंतप्रधान श्रीमती इंदिरा गांधी, केंद्रीय मंत्री आणि खासदार मंडळी होती ....' 

    ' वाजपेयी यांनी अध्यक्षपदाची सुत्रे हाती घेताच केलेले भाषण हा त्यांच्या अमोघ वक्तृत्वाचा उत्कृष्ट नमुना होता. ' एक स्वप्न भंगले म्हणून दुसरे स्वप्नच पाहायचे नाही का ? ' असा सवाल करतांना त्यांच्या वाणीतील आशावादाचे आणि ' रस्ता खूप लांब आहे, दूरचा आहे कठीण आहे. तरीही चलते रहो, चलते रहो ' असे आवाहन करतांना त्यांच्यातील आश्वासकतेचे दर्शन घडले.' 

     मंडळी, या पुस्तकात अनेक घटना, घडामोडी, अनेक बड्या नेत्यांचे वेगवेगळे किस्से जैन यांनी उत्तम पद्धतीने लिहिले आहेत. 

    या ऐसी अक्षरे : महायुद्ध कोरोनाशी सदरात विविध विषयांवरील पुस्तकांची ओळख आम्ही करुन देत आहोत. गेल्या दहाबारा दिवसांत लॉकडाऊनमुळे पृथ्वीवरील प्रदूषण जसं झपाट्यानं कमी होऊन स्वच्छ वातावरणाचा प्रभाव वाढलाय, तद्वत असंख्य पोस्ट्सचा कंटाळा येईपर्यंत फाफटपसारा वाढवून ठेवणाऱ्या मीडिया आणि तत्सम माध्यमांमुळे झालेलं सांस्कृतिक गोष्टींवरील प्रदूषण या वाचन सवयीमुळे नक्की कमी होईल असा आम्हांला विश्वास वाटतो.

       

बेलवलकर गृहनिर्माण

 ७ एप्रिल २०२०

पुस्तक परिचय १०

ऐसी अक्षरे : महायुद्ध कोरोनाशी

दिवस १० वा

   ' घरे अगदी बोलू लागतात ..!' 

   ' उंच घरे, बुटकी घरे, जाडी घरे,  पातळ घरे, काळी घरे, गोरी घरे, --निळी, हिरवी, पिवळी घरे ! घरेच घरे ! आतिथ्यशील घरे आणि 'हुडुत' म्हणणारी घरे; नाजुक घरे तशीच वेडीविंद्री कुरूप घरे; लाजरी घरे आणि डोळा मोडणारी घरे; खेळकर घरे आणि प्रौढ घरे-- प्रौढ असून मिश्किल घरे ! ' 

   ' क्वचितच असे एखादे घर पाहायला मिळते की जेथे अगदी साध्या वस्तूंतून -- दगड, विटा, लाकूड यांतूनच -- बांधलेल्या त्या वास्तूकडे बघितले की असे वाटावे, येथे या भूमीवर या मातीवर प्रेम करणाऱ्या कोणाचा तरी हात त्यांच्यावरून फिरला आहे. त्यांच्या स्वतंत्र व्यक्तित्वांची ओळख असणारा आणि त्यांच्याशी एकरूप होणारा कोणी तरी येथे आहे. भिंतीत आपला वापर झाल्याने दगड खूष असतात.आपल्या नाजुक रेषांतून विटा एक गोडवा आणतात आणि लाकडाच्या पृष्ठभागावरील अति मनोहर रेषा एक निराळीच किमया उत्पन्न करतात. आईने प्रेमाने खेळवावे इतक्या वात्सल्याने ते घर सभोवतालच्या भूमीने उचललेले असते.' 

   ' कांही घरे सकाळी बघायची असतात, कांही संध्याकाळी. सकाळच्या कोवळ्या उन्हात एखाद्या नाजुक घरावर सोनेरी झिलई येते आणि अंगणात ऊन खात चवड्यावर बसलेल्या एखाद्या बालकासारखे ते दिसते. संध्याकाळी विस्तीर्ण सपाट टेकाडावर उभे असलेले एखादे घर अथांग निळ्या पाण्यावर स्थिर झालेल्या पांढऱ्या शिडाच्या झोकात उभे असते. आणि रात्रीची शोभा तर आगळीच.' 

   ' घर हे एक अति नाजुक तंतु-वाद्य आहे. वाद्य नीट हवे--आपल्या सर्व मन:स्थितींना अनुरूप असे झंकार त्यातून निघू शकतात. आपल्या सर्व अंतर्जीवनाला ते पडसाद देऊ शकते.ते आपले स्वतःचे रुप, तुमच्या मन:स्थितीबरोबर पालटू शकते आणि ' टू कम होम् ' यांत अभिप्रेत असलेला अगतिक जीवनाचा विसावा बनू शकते. वाद्य नीट हवे, पण वाजवणाराही कुशल हवा ! 

    तुम्ही विचाराल, ' अहो हे काय घर घर चालवलंय ? दहा दिवस होऊन गेलेत घरकोंबडे झालो आहोत ! ' किंवा विचाराल, ' तुम्ही जाहिरात कंपनी काढलीय का ? ' 

     चिडलात ? 

     आम्ही सध्या काय सांगतोय की, तुम्हांला वाचण्यायोग्य सुंदर साहित्य काय असू शकते ? 

     आणि तसंही काल नऊ वाजता मोठया आनंदानं तुम्ही अनेक दिव्यांचा उजेड घरात केलात आणि घराचं पावित्र्य जपलंत. व्हिडिओ फोटोही काढले असतील. मित्र-नातेवाईकांना शेअरसुद्धा केले असतील. आज तो आनंद घरात यत्र तत्र सर्वत्र पसरून राहिला असेलच ना.

     बघता बघता कोरोनाशी महायुद्ध छेडल्याचा आजचा दहावा दिवस. एखादं छोटंसं पुस्तक कोणतं सांगावं जे तुम्हांला आवडेल हा विचार करतांना माधव आचवल यांच्या सुंदर निबंधांचं किमया हे पुस्तक हाती आलं. अनायासे अनेक दिवसांनी घरात, आपल्या जिवलग जिव्हाळ्याच्या माणसांसोबत आहात. तर मग, टीव्ही, मोबाईलवरुन नजर काढून ह्या पुस्तकातले वरचे घरासंबंधीचे सुरेख विचार वाचता वाचता हळूच वाचनसमाधी लागावी आणि भले कसेही असू देत आपलं घर, आपण आपल्या घराकडे किती सुंदर पद्धतीने पाहू शकतो, हा विचार करता यावा, हा हे पुस्तक सुचवण्यामागचा आमचा विचार. यातून घराकडची ओढ वाढतीच राहील आणि घरात राहणं अधिक आनंददायी होईल.

    आचवल म्हणतात की, हे  सगळे लेख संवेदनाविश्वाशी निगडीत आहेत आणि त्यांचा  मध्यबिंदू वास्तुकला हा आहे.

    अहो ज्या घरात तुम्ही असणार आहात ते घर तुम्हांला सदैव प्रसन्न, सात्विक आणि आनंदी वाटावं हीच तर आमची इच्छा आहे.

     

बेलवलकर गृहनिर्माण

 ६ एप्रिल २०२०

पुस्तक परिचय ९

ऐसी अक्षरे : महायुद्ध कोरोनाशी

दिवस ९ वा

      कोणतंही ग्रंथप्रदर्शन असो, त्या प्रदर्शनात दोन तीनवेळा जाऊन एखादं का होईना पुस्तक खरेदी करायचंच हा आमच्या वाचनप्रेमी नावाच्या कुटुंबाचा एक कुळाचार. या प्रदर्शनात एक विभाग असतो, जिथे धार्मिक, वेद, उपनिषदे, पुराणे, आध्यात्मिक, ज्योतिष, स्तोत्रे, संकटावर मात करण्यासाठी मंत्रशक्तीने करावयाचे उपाय अशी अनेक पुस्तके मांडून ठेवलेली असतात. या पुस्तकांची विक्रीसुद्धा खूप असावी. अशा पुस्तकांचा सुद्धा एक मोठा वाचकवर्ग नक्की आहे.

      आपण वाचनासाठी पुस्तकं निवडतो, ती प्रामुख्याने कथा, कादंबऱ्या, ऐतिहासिक, चरित्रे इत्यादी. या विज्ञानयुगात नव्या पिढीला आपल्या संस्कृतीतील पौराणिक, वैदिक प्रकारच्या कोणत्याही विषयात फारसं स्वारस्य दिसत नाही. एखाद्या पाश्चात्य अभ्यासकानं आपल्या प्राचीन अभ्यासकांनी लिहून ठेवलेल्या ज्ञानाबद्दल गौरवोद्गार काढले की आपली छाती अभिमानानं फुलते. मात्र या विषयांवर अभ्यास करायला फारशी उत्सुकता दिसून येत नाही. कारण हेही असू शकेल, की या अभ्यासाचा उपयोग पैसे मिळवण्यासाठी फारसा होत नसावा ही भीती. असो.

      साधारण तीस वर्षांपूर्वी पंडित मीमांसातीर्थ श्रीपादशास्त्री किंजवडेकर यांनी लिहिलेलं गायत्री विज्ञान आणि उपासना हे गायत्री मंत्रावर असलेलं एक अतिशय अभ्यासपूर्ण पुस्तक विकत घेतलं होतं. 

       या पुस्तकात षटचक्रे, आपलेशरीर, मन आणि मंत्र, उपासना, धारणा, ध्यान व जप यासह अनेक विषय सोप्या भाषेत समजावून सांगितले आहेत.    

     देवावर विश्वास नसलेले कांही विद्वज्जन, पंचमुखी गायत्रीचं चित्र बघितलं की, लग्गेच, 'असं कुठं पाच तोंडं असलेलं दैवत असतं होय ? शक्यच नाही ' असं म्हणत या विषयाची खिल्ली उडवतात. पण त्यामागे नेमकं काय चिंतन असतं ते जाणून घ्यायची त्यांची तयारी-इच्छा नसते. 

मुक्ताविद्रुमहेमनीलधवलच्छायैर्मुखैस्त्र्यक्षणैर्युक्तामिन्दुनिबद्धरत्नमुकुटांतत्वार्थवर्णात्मिकाम्।

      हे गायत्रीचं ध्यानरुप अभ्यासण्याची त्यांची इच्छा नसते. मग कुठं त्यांच्याशी वाद घालत वेळ घालवायचा ? 

त्यांची विचार करण्याची आपली आपली पद्धत असेल तर असू देत त्यांच्याचपाशी.

      गायत्री मंत्राचा अर्थ आपण जाणून घेऊ या. 

     ' प्रणवोत्पन्न पृथ्वी, अंतरिक्ष, व स्वर्ग यांच्याही पलिकडे असलेल्या दिव्य सूर्याच्या पापदाहक तेजाचे आम्ही ध्यान करतो, जो सूर्य आमच्या बुद्धीला प्रेरणा देवो ' ..

     ही प्रार्थना केवळ स्वतःसाठीच नाही तर सर्वांसाठी आहे.

     गायत्री विज्ञान हा मोठा अभ्यासाचा विषय आहे. एवढ्याशा विवेचनात तो समजणे अवघड आहे.

      आपले माजी राष्ट्रपती डॉ.राधाकृष्णन हे मोठे विद्वान तत्ववेत्ता होते. गायत्रीचा महिमा सांगताना त्यांनी म्हटलंय, ' गायत्री ही मानवतेला दिलेली महान देणगी आहे.यथार्थ ज्ञानाचा स्रोत तुमच्या मनांत केवळ गायत्रीने होऊ शकेल. गायत्रीची आराधना करा की, भारतीय तत्वज्ञानाच्या प्रकाशाने तुम्ही सारी मानवता उजळून काढू शकाल. शाश्वत तत्वज्ञानाचे अक्षय्य तेवणारे नंदादीप तुम्ही मानवतेच्या मनोमंदिरात लावू शकाल.' 

     

      गायत्री विज्ञान आणि उपासना हे किंजवडेकरशास्त्री  लिखित पुस्तक जरूर वाचा.

      मा.पंतप्रधान मोदी यांनी आज नऊ वाजता दिवे लावण्याची का विनंती केली असेल, याचाही खुलासा कदाचित तुम्हांला होईल.

बेलवलकर गृहनिर्माण

५ एप्रिल २०२०

पुस्तक परिचय

ऐसी अक्षरे : महायुद्ध कोरोनाशी

दिवस ६ वा

"सुंदरा मनामध्ये भरली ...."

खात्री आहे नुसते हे तीनचार शब्द जरी कानावर पडले-आठवले तरी कित्येक रसिक चटकन यू ट्यूब वर जाऊन रामजोशी चित्रपटातली ही लावणी ऐकतील आणि कान तृप्त करून घेतील ! 

किती सुरेख रचना आहे, नाही का ? कधी पूर्ण वाचली आहे,  रामजोशीकृत ही शृंगारिक लावणी ? 

संपूर्ण लावणी नाही देत पण एक दोन सुरेख पंक्ती सांगतो या लावणीतल्या आणि थोडं रामजोशीच्या लावण्यांबद्दलही बोलूयात. चालेल ? 

"सुंदरा .... 

जशी कळी सोनचाफ्याची न पडु पाप्याची दृष्ट सोप्याची नसल ती नार ..

अति नाजुक तनु देखणी, गुणाची खणी उभी नवखणी चढुन सकुमार ..

नाकामध्ये बुलाख सुरती चांदणी वरती चमकति परति हिच्यापुढे फार ...

हिजपुढे नको धन माल शोभवी दिठोणा गालं ...." 

(बुलाख म्हणजे मुसलमानी पद्धतीची वाटोळी नथ आणि 

दिठोणा म्हणजे गालावरचा तीळ ..)

मंडळी, ही अशी अर्धवट लावणी वाचून नाराज व्हाल. पण मग पुस्तक घेऊन तुम्ही वाचणार कधी? 

पण कांही म्हणा एका पाठोपाठ एकेक एक सुंदर शब्द रचून कविरायांनी रसिक मनाला गुंगवून टाकलंय. 

शब्द येतात तेही तालात डौलात दिमाखात ठेक्यात आणि ...

ठसक्यात ! 

स्त्री सौंदर्याचं रसरशीत वर्णन करतांना कविरायांनी त्यात कुठेही अश्लीलता वा बीभत्सता आणली नाही.

उत्तर पेशवाईत लावणी विकास पावली. साधारण इ.स.१७४४ ते १८५० या काळात अनंतफंदी, परशराम, होनाजी, रामजोशी, प्रभाकर, सगनभाऊ हे प्रतिभाशाली लावणीकार होऊन गेले.

कविराय रामजोशी यांनी दैवतवर्णनपर लावण्या, उपदेशपर लावण्या, पौराणिक लावण्या लिहिल्या आहेत. मोठया सुरेख आहेत. काही पोवाडेही लिहिलेत.

कुठलाही रसिक आधी शृंगारिक लावण्यांकडेच बहुधा वळणार ! 

आता या लाडिक लावण्यांचे हे मुखडेच किती गोड आहेत बघा ना.

जा गडे त्याला तू घाल माझी आण ..

या मदने मज गांजिले करु तरि कैसे ..

तर सांगायचे काय की, बघा मिळतंय का हे पुस्तक कुणाकडे ? 

आणि घरी गृहिणीने प्रेमाने केलेल्या विविध पदार्थांबरोबर हाही रसास्वाद घ्या.

जिव्हा आणि मन दोन्ही तृप्त ..

रामजोशीकृत लावण्या

संपादक : डॉ.वि.म.कुलकर्णी 

              डॉ.गंगाधर मोरजे 

बेलवलकर गृहनिर्माण

२ एप्रिल २०२०