पुस्तक परिचय ४२

 ऐसी अक्षरे : घेऊ वाचनातून आनंद

     आमचं शिक्षण तसं मराठी माध्यमातूनच झालं. अवांतर वाचन मराठीच असायचं. शाळेच्या ग्रंथालयात जे काही वाचू ते मराठी. त्यामुळे इंग्रजी वाचन इंग्रजी विषयाच्या अभ्यासापुरतं. तसे ' टारझन ' या मालिकेचे दहा अनुवादीत भाग शाळेच्या ग्रंथालयात वाचून काढले होते. पण ते इंग्रजीतून नसल्याने, त्याविषयी काय बोलणार? 

      पुढे महाविद्यालयात गेल्यानंतर अवतीभवती सगळीच इंग्रजाळलेली कार्टी! सारखी आपली कॉन्व्हेंटी इंग्रजी बोलायची. पंचाईत व्हायची हो. आता ही सारी कार्टी अगदी शुद्ध इंग्रजी बोलायची की रेटून बोलायची हे कळायच्या आत पुढचं वाक्य टाकायची! कसं का असेना आपल्याला असं फडाफडाफडाफडा इंग्रजी बोलता यायला पाहिजे, हे मनानं ठरवलं होतं. कोणी म्हटलं इंग्रजी वाचन करायला हवं. मग मस्तपैकी ब्रिटिश कौन्सिल ग्रंथालयाची पायरी चढलो आणि सभासद फी भरली. 

      गल्लीत आलो, तेव्हा एका करंट्यानं विचारलं, ' मग आज कॉलेजला गेला होताsssस की, कुठला पिक्चर टाकला?' आम्ही छाती काढून बोललो, 'कॉलेजलाच जातो, पिक्चरला नाही! आणि हो, आज ब्रिटिश कौन्सिलची मेंबरशिप घ्यायला गेलो होतो. समजलं?'  

      ब्रिटिश कौन्सिलमधून कोणती पुस्तकं घ्यायची वाचायला हे कुठं कळत होतं? काऊंटरवरची बाई अशी झोकात इंग्रजी बोलायची की त त प प व्हायचं! त्यात एखादी कडक श्टायलिश पोरगी तिला विचारायची, ' Excuse me mam, where can I get Arthur Conan Doyle  section ? ' बोंबला! त्यात आम्ही पक्के तात्या! तिच्याकडे ती कशी इंग्रजी बोलते हे शिक्षण म्हणून पाहात बसायचीही सोय नसायची! उगाच इंग्रजीत अंगावर यायची! ' काय बघतूस रं माज्याकडं..इंग्रजीत सांगू का!' असं म्हणणारी आर्चीपण नव्हती त्या काळी! काही दिवस गेलो खरे ब्रिटिश कौन्सिलमध्ये. पण आमचा फुगा फुटला होता. 

      सांगायचं काय की, इंग्रजी वाचन शून्य. मग कुठला  शेक्सपियर, कुठला जेम्स ह्याडली चेस, कुठला सॉमरसेट मॉम अन् कुठला ऑर्थर कॉनन डायल? आणि डिक्शनरी घेऊन कधी वाचणार आम्ही, ऑथेल्लो, शेरलॉक होम्स? कौन्सिलमधले चाळीस पन्नास पानी वर्तमान पत्र नुसतं हातात धरून चाळत बसायचो... गेले ते दिवस ...

      एकदा सहज एका पुस्तकप्रदर्शनात गेलो असता, तिथे ऑर्थर कॉनन डायलच्या शेरलॉक होम्स कथांचे मराठीत अनुवाद केलेले पुस्तक दिसले .... झ..ड..प घातली. हयगय न्हाय. जेव्हा जमेल तेव्हा घ्यावं वाचून. म्हणजे कोणी कधी चर्चा केलीच इंग्रजी लेखकांची तर आपल्याला काहीच बोलता येऊ नये, असं नको व्हायला! असो...

     आता बोलू या ऑर्थर कॉनन डायलच्या, ' मेमॉयर्स ऑफ शेरलॉक होम्स ' या कथासंग्रहाविषयी.  मराठीमध्ये *विवेक जोशी* यांनी या कथा अनुवादीत केल्या आहेत. शेरलॉक होम्स हे ऑर्थर कॉनन डायल यांचं मुख्य पात्र. होम्स एक अत्यंत हुशार गुप्तहेर. या कथासंग्रहात डायल यांनी होम्सच्या कामगिरीवर लिहिलेल्या, सिल्व्हर ब्लेझ, यलो फेस, स्टॉक ब्रोकर्स क्लार्क, ग्लोरिया स्कॉट, मसग्रेव्ह रिच्युअल, रिगेट स्क्वायर, रेसिडेंट पेशंट अशा अकरा अनुवादीत कथा घेतल्या आहेत. 

      मराठीत बाबूराव अर्नाळकर, एस.एम.काशीकर, गुरुनाथ नाईक, नारायण धारप, द.पां.खांबेटे, रत्नाकर मतकरी अशा अनेक दिग्गज लेखकांनी गुप्त हेर कथा, रहस्यकथा, गूढ कथा लिहिल्या आहेत. अशा कथा लिहिणाऱ्या लेखकांच्या कल्पनाशक्तीचं नेहमी कौतुक करावंसं वाटतं. एक छोटे कथानक सुचल्यावर मोठया कौशल्याने हे कथानक खुलवण्याची, फुलवण्याची सुंदर किमया आपल्या कथेत ते करतात. गुप्तहेर किंवा रहस्यकथांमध्ये वाचकाला गुंगवून, गुंतवून ठेवण्याचं सामर्थ्य या लेखकांत होते. अशा कथांचा नायक हा नेहमीच चाणाक्ष, धाडसी, उत्तम आणि बिनचूक तर्क करणाराच असतो. इतरांच्या लक्षात न आलेल्या अथवा दुर्लक्ष केलेल्या साध्या सोप्या घटनांचे धागेदोरे घेऊन कथानायक अत्यंत हुशारीने निर्णयाप्रत येतो. 

      आमची जशी ब्रिटिश कौन्सिलच्या मेंबरशिपमुळे झालेली फजिती झाली, तशी या उत्तम गुप्तहेर असलेल्या  शेरलॉक होम्सच्या फजितीची एक कथाही या पुस्तकात वाचायला मिळाली.

       मेमॉयर्स ऑफ शेरलॉक होम्सच्या मूळ इंग्रजी कथा आम्ही कधीच वाचल्या नव्हत्या. ऑर्थर कॉनन डायलचं नाव मात्र अनेक वेळा अनेकांच्या तोंडून उत्तम लेखक म्हणून ऐकलं होतंच. मराठीतल्या गुप्तहेर कथा,  रहस्य कथा वाचण्याची आवड होतीच. साधारण शंभर पानांच्या आतबाहेर असलेल्या झुंजार कथा, धनंजयकथा, गरुडकथा, सागरकथा असलेलं पुस्तक दोन अडीच तासांत वाचून व्हायचं. याचं कारण वाचनवेड. या वाचनवेडामुळे वेळ तर मज्जेत जातो हा अनुभव. या अशा कथांच्या वाचनामुळे विचारपद्धतीवर काही परिणाम होतो की नाही हे नाही सांगता येणार. पण तुम्ही वाचायला हरकत नाही.

        

बेलवलकर गृहनिर्माण

७ मे २०२०